أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

193

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

مىسازيم [ شكل 55 ] ، و دو ضلع AB و AD را به هراندازه از قسمتها كه از حيث مقدار و شماره با يكديگر برابر باشد تقسيم مىكنيم . در دو گوشهء B و G دو ميخ قائم بر سطح مربّع استوار مىكنيم ، و بر گوشهء D عضاده‌اى داراى دو هدفه يا دو ميخ كه طول هر يك از آنها برابر با قطر مربّع است ، و جاى يكى از آنها را مىتوان تغيير داد ، قرار مىدهيم . فرض كنيم ارتفاع كوه eZ و سطح افق ZG باشد . اين اسباب را به‌صورت قائم بر سطح افق قرار مىدهيم و آن را چندان بالا و پايين مىبريم تا چون از زاويهء G در آن بنگريم ، دو ميخ G و B قلّهء e كوه را بپوشاند . اسباب را در اين وضع ثابت مىكنيم و از نقطهء D سنگى فرومىاندازيم و محلّ فرو افتادن آن را در H مىيابيم ؛ سپس [ شكل 55 ] اندازهء فاصلهء ميان G و محلّ فروافتادن سنگ H را برحسب تقسيمات ضلع مربّع به‌دست مىآوريم . آنگاه به قطب D بازمىگرديم و عضاده را چندان پايين و بالا مىبريم تا قلّه را از دو هدفه ببينيم يا هردو ميخ آن را بپوشاند و چنان نمايد كه [ شعاع‌گذران بر قلّه ] بر نقطهء T گذشته است . پس از تشابه دو مثلّث DAT و eGD ، نسبت TA به AD ، همچند نسبت DG به Ge خواهد شد . پس شمارهء تقسيمات AD را در DG كه مساوى يك ذراع است ضرب و حاصل را بر شمارهء تقسيمات AT قسمت مىكنيم كه اندازهء Ge برحسب ذراع به‌دست خواهد آمد . و نسبت Ge به eZ ، همچند